رضا قليخان هدايت
مقدمه 32
مجمع الفصحاء ( فارسي )
گماشته و در سال 1288 باتمام آن با خشنودى تمام نايل شده است . « 1 » چنان كه گفته شد هدايت براى تنظيم مجمع الفصحاء بادعاى خود سى سال بجمع سند و مأخذ و مدرك پرداخت . سند و مأخذ او در تهيهء مجمع الفصحاء گذشته از ديوان شاعران و كتابهاى تاريخ و ادب تذكرههاى فارسى است كه پيش ازو تدوين شده بوده است هدايت در مقدمهء كتاب از سى و سه كتاب تذكره و سفينه و مجموعهء شعر نام مىبرد كه بادعاى خودش آنها را ديده و از آنها استفاده و انتخاب كرده است نخستين كتاب تذكرهيى كه از آن نام برده است كتاب لباب الالباب محمد عوفيست نام اين كتاب در مقدمه « لب الالباب » و در متن كتاب نيز گاهى لب الالباب و گاهى لباب الالباب طبع شده و بر من بهدرستى معلوم نيست كه رضا قلى خان نام اين كتاب را به صورت اول درست مىدانسته يا هر دو صورت را به علت ترديد نگاشته و يا در نتيجهء اشتباه كاتب اين اختلاف پديدار شده است در دو نسخهء خطى تذكرهء نصرآبادى نيز نام اين تذكره لب الالباب ضبطست بههمينجهت احتمال مىرود كه هدايت دچار ترديد بوده و نمىدانسته كدام صورت را ترجيح دهد بهر صورت در مجمع الفصحاء ازين كتاب در موردهاى متعدد استفاده شده و گاهى عين عبارت نقل گرديده است و ما در حاشيه بدانها اشاره كردهايم اما به علت اختلافى كه ميان بعضى قولهاى نقل شده از لباب الالباب در متن مجمع الفصحاء با نسخهء موجود اين كتاب ديده شده بعضى از محققان سدهء اخير از جمله مرحوم ميرزا محمد خان قزوينى معتقد بودهاند كه رضا قلى خان نسخهء ديگرى از لباب الالباب در دست داشته است . دانشمند معاصر آقاى سعيد نفيسى در مقدمهء لباب الالباب اظهار عقيده كرده است كه مرحوم رضا قلى خان بطور قطع و يقين مستقيم از لباب الالباب استفاده نكرده است بلكه اطلاع و استفادهء او ازين كتاب بطور غير مستقيم از طريق كتاب عرفات العاشقين بوده است و چنان كه مىدانيم نسخهء منحصر اين كتاب در ايران در اختيار مرحوم رضا قلى خان بوده و امروزه بتملك كتابخانهء ملك درآمده است
--> ( 1 ) چنان كه خود در پايان كتاب گفته است : اى خامه بسى رنج فراوان بردى * در نامه چو اهتمام شايان بردى هم نام شهان و هم گدايان بردى * الحمد كه اين نامه بپايان بردى و نيز : سد شكر هدايت كه بتابيد إله * اين نامه تمام شد بوجه دلخواه در دهر بماند اين چنين طرفهنگار * بر نام خوش ناصر دين شاهنشاه